OŚRODEK DIAGNOSTYKI I LECZENIA NIEPŁODNOŚCI

KONTAKT

22-502 15 69


INFORMACJE DLA PACJENTKI

CO TO JEST NIEPŁODNOŚĆ?

Niepłodność jest schorzeniem, definiowanym przez Światową Organizację Zdrowia (World Health Organization (WHO)) jako brak wystąpienia ciąży pomimo 12 miesięcznego okresu współżycia seksualnego partnerów w celach koncepcyjnych co najmniej 3-4 razy w tygodniu.
Jednostka ta dotyczy około 20% par w Polsce, czyli niepłodność stanowi problem co piątego małżeństwa. Dotyczy zarówno mężczyzn jak i kobiet. W ok. 40% przyczyna bezdzietności jest po stronie kobiety, w około 30% za niepłodność odpowiedzialny jest mężczyzna, a w około 30% przyczyny są wspólne. W niektórych przypadkach (ok. 10%) w ogóle nie udaje się ustalić przyczyny niepłodności.

DLACZEGO NIE MOGĘ MIEĆ DZIECKA?

Niepłodność u kobiet wynika z obecności jednego, bądź współistnienia kilku czynników. Wyszczególnić można następujące przyczyny:

• Brak jajeczkowania
• Przeszkody w transporcie komórek i zarodka (np. niedrożne jajowody, zrosty w jamie macicy)
• Zapalenia szyjki macicy i pochwy
• Immunologiczne (obecność u kobiety przeciwciał przeciwplemnikowych)
• Psychologiczne

PRZYCZYNY NIEPŁODNOŚCI MĘSKIEJ

O niepłodności męskiej mówimy kiedy w nasieniu jest zbyt mała ilość lub brak plemników, duża liczba nieprawidłowych plemników.
Przyczynami takiego stanu mogą być:
Do przyczyn wewnątrzpochodnych należy zaburzenia hormonalne, wnętrostwo (niezstąpienie jąder), żylaki powrózka nasiennego, wodniaki jądra, zmiany zapalne i pozapalne, zjawiska immunologiczne)
Przyczyny zewnątrzpochodne: związki chemiczne (leki, środki ochrony roślin, używki – papierosy i alkohol, metale ciężkie), promieniowanie, wpływ temperatury. Powyższe czynniki składają się na niehigieniczny tryb życia.
PODSTAWOWE BADANIA
Bardzo ważne jest przeprowadzenie badań diagnostycznych, ponieważ od ich wyników uzależnione jest leczenie.
Każda kobieta może sama ocenić czy jej cykle przebiegają z jajeczkowaniem. Można to zrobić mierząc codziennie temperaturę ciała, prowadząc obserwację śluzu szyjkowego, wykonując w okresie okołoowulacyjnym testy oceniające, czy jest jajeczkowanie (dostępne w aptece). Badaniami obiektywnymi są: badanie usg oraz wykonywane codziennie badania hormonalne.
Brak jajeczkowania wymaga wyjaśnienia przyczyny – wykonuje się specjalne badania hormonalne oraz badanie usg.
Drożność jajowodów i nieprawidłowości macicy można ocenić na podstawie prześwietlenia jamy macicy i jajowodów (tzw badanie HSG – czyli histerosalpingografia) oraz podczas laparoskopii. Badanie HSG polega na podaniu do jamy macicy kontrastu. Pod kontrolą aparatu rtg sprawdza się czy jest prawidłowy kształt jamy macicy (czy nie jest ona zniekształcona np. obecnością mięśniaków oraz zrostów) oraz czy kontrast przechodzi przez jajowody i wylewa się do jamy otrzewnowej.
Podstawowym badaniem diagnostycznym u mężczyzn jest badanie nasienia, które należy wykonywać po 5-o dniowej przerwie we współżyciu. Brak lub stwierdzenie bardzo małej ilości plemników jest wskazaniem do dalszej diagnostyki – biopsji jądra, badań hormonalnych i usg. W części przypadków należy wykonać tzw. testy penetracyjne, które pozwalają stwierdzić, czy plemniki nie są unieruchamiane w śluzie kobiety.


LECZENIE NIEPŁODNOŚCI

Jak leczyć?

• Stymulacja jajeczkowania (indukcja owulacji)

Jajeczkowanie indukuje się u kobiet, u których ono nie występuje lub występuje rzadko oraz u wszystkich poddanych procedurze zapłodnienia pozaustrojowego. Indukcja owulacji wymaga monitorowania, czyli sprawdzania czy w wyniku podawanych leków dochodzi do dojrzewania pęcherzyka w jajniku, jego pęknięcia i uwolnienia komórki jajowej. Jeżeli jest to jedyna przyczyna niepłodności to szacuje się, że około 20% kobiet zachodzi w ciążę.)

• Leczenie zabiegowe (histeroskopia, laparoskopia)

• Inseminacja

Jedną z metod leczenia niepłodności jest inseminacja. Polega ona na wprowadzeniu odpowiednio przygotowanych plemników do dróg rodnych kobiety przy pomocy delikatnego cewnika. Inseminacja może być stosowana jedynie w przypadku zachowanej drożności jajowodów. Zatem u kobiet z obciążonym wywiadem (np. ciąża jajowodowa w wywiadzie, przebyte zapalenie przydatków) konieczne jest wykonanie badań mających na celu potwierdzenie drożności jajowodów przed zaproponowaniem leczenia pod postacią inseminacji.

• Zapłodnienie pozaustrojowe (IVF – in vitro)

Zapłodnienie pozaustrojowe (z języka angielskiego IVF – in vitro fertilization) polega na połączeniu się komórek rozrodczych zwanych gametami (komórki jajowej i plemnika) poza ustrojem kobiety. Obecnie jest najbardziej specjalistycznym sposobem leczenia niepłodności, gdyż pozwala na posiadanie potomstwa w przypadkach, w których w naturalny sposób jest to niemożliwe (np. kiedy kobieta ma niedrożne jajowody)

Stymulacja jajeczkowania

Każda kobieta bez względu na przyczynę niepłodności jest przygotowywana indywidualnie. Wiele czynników wpływa na powodzenie leczenia. Leczenie zwykle rozpoczyna się albo od 21-22 dnia cyklu poprzedzającego, albo od 1 dnia cyklu, w którym kobieta ma zajść w ciążę. Schemat przyjmowania leków: są to preparaty podawane głównie w zastrzykach – zależy od wykonanych wcześniej badań. Leczenie jest monitorowane za pomocą badań usg oraz za pomocą badania stężenia estradiolu w surowicy. Powyższe badania wykonywane są od 7dc do momentu aż pęcherzyki osiągną odpowiednią wielkość oraz stężenie E2 będzie odpowiednie. W tym momencie podajemy preparat hCG.
W około 38h po podaniu preparatu hCG (Pregnyl, Choragon) pacjentka zgłasza się do Kliniki w godzinach porannych, aby poddać się punkcji. Jest to zabieg wykonywany w znieczuleniu, który pozwala na nakłucie pęcherzyków jajnikowych, które urosły podczas stymulacji. Celem punkcji jest pobranie płynu pęcherzykowego wraz ze znajdującymi się w nim komórkami jajowymi. Zabieg ten wykonuje się pod kontrolą USG przy użyciu specjalnej dopochwowej sondy. Zgłaszająca się na punkcję pacjentka musi być na czczo, tzn. nic nie jeść, ale też nie pić, nie palić papierosów i nie żuć gumy przynajmniej 8 godzin wcześniej.
Po punkcji pacjentka odpoczywa około 2 godzina następnie udaje się do domu. Od tego momentu jest w stałym kontakcie telefonicznym z embriologiem. Od tego momentu przyszli rodzice na temat liczby uzyskanych komórek, zarodków, ich rozwoju oraz o planowanym terminie przeniesienia zarodków do jamy macicy. Od dnia punkcji kobieta zaczyna przyjmować preparaty zawierające progesteron (Progesteron, Luteinę, Duphaston). Leki te przyjmowane są do 14 tygodnia ciąży lub do pojawienia się miesiączki.
W czasie kiedy u kobiety jest wykonywana punkcja, partner udaje się do Poradni Andrologicznej celem oddania nasienia.
Jeśli chodzi o mężczyznę, to musi on pamiętać, że aby jego nasienie było najbardziej wartościowe, powinien zachować abstynencję seksualną przez 4-5 dni przed planowanym zapłodnieniem pozaustrojowym, czyli przed dniem punkcji.
Zapłodnienie
Po odpowiednim przygotowaniu komórki jajowe i plemniki umieszcza się w inkubatorze, celem zapewnienia najlepszych warunków rozwoju. Po pewnym czasie od punkcji do pożywki z komórkami jajowymi dodaje się odpowiednią ilość plemników, które mają za zadanie same znaleźć drogę do komórki/celu – jest to typowe zapłodnienie pozaustrojowe, zwane powszechnie IVF. W przypadku małej objętości ejakulatu, małej liczby prawidłowo ruchomych plemników oraz przewagi form o nieprawidłowej morfologii dokonuje się docytoplazmatycznego wstrzyknięcia pojedynczego plemnika do komórki jajowej (ICSI – intracytoplasmic sperm injection).
Polega ono na uchwyceniu przy pomocy mikronarzędzi plemnika do specjalnej igły całkowitego następnie wstrzyknięciu go do komórki jajowej. W przypadkach całkowitego braku plemników w ejakulacie możliwe jest ich pobranie bezpośrednio z jądra/najądrza drogą biopsji lub aspiracji cienkoigłowej (MESA – microsurgical epidydymal sperm aspiration; TESE, testicular sperm extraction).
Poddane zapłodnieniu komórki jajowe umieszczane są w cieplarce, w temp 37stC, rodziców specjalnej pożywce do hodowli zarodków. Zadaniem pracujących w laboratorium specjalistów jest ich obejrzenie po ok. 20 godzinach.
Ocenia się ile komórek uległo zapłodnieniu. Poszczególne komórki/zarodki hodowane są w oddzielnych mikrokroplach pod olejem parafinowym.
Transfer
Transfer zarodków, czyli przeniesienie ich do jamy macicy, wykonuje się 2, 3 lub 5 dnia po punkcji. Jest to praktycznie niebolesna procedura, która odbywa się bez znieczulenia, ponieważ używa się specjalnego cieniutkiego cewnika. Pacjentka nie musi więc przychodzić na czczo. Nie musi również mieć opróżnionego pęcherza moczowego – wręcz przeciwnie – lepiej gdy jest on wypełniony, gdyż może to ułatwić transfer. Obecność męża przy transferze nie jest absolutnie konieczna, natomiast jest on mile widziany.
Do jamy macicy przenosi się 1, 2 lub 3 zarodki. Liczba podawanych zarodków jest uzgadniana wspólnie z przyszłymi rodzicami. Możliwość uzyskania większej liczby prawidłowych zarodków powoduje, że nieodzownym, racjonalnym i etycznie obligatoryjnym elementem w każdym programie IVF-ET jest mrożenie zarodków. Zarodki mogą być przenoszone w następnych „fizjologicznych” cyklach, jeśli obecny zabieg nie powiedzie się, w ten sposób unika się wielokrotnego stymulowania jajników.

W Klinice możliwy jest również laparoskopowy transfer gamet i zarodków do jajowodów (GIFT, ZIFT).

Co dalej? Kiedy będę wiedziała, że jestem w ciąży?

Potwierdzeniem obecności ciąży jest dodatnia próba ciążowa dostępna w aptece. Może też zgłosić się na badanie stężenia hCG w surowicy krwi. Jeżeli wyniki badań wskazują na obecność ciąży kobieta powinna zgłosić się do lekarza prowadzącego.

PRZYSZŁOŚĆ IN VITRO

Przyszłość zapłodnień pozaustrojowych to PGD (ang. Pre-implantation Genetic Diagnosis), czyli tzw. przedimplantacyjna diagnostyka genetyczna zarodków. W normalnych warunkach, aż 80 proc. zarodków (powstających naturalnie, jak i tych uzyskanych podczas hodowli in vitro) zawiera aberracje chromosomalne czyli ma zakodowane nieprawidłowości genetyczne. Rozwój takich zarodków jest zahamowany na etapie zarodka kilkukomórkowego lub dochodzi do poronienia ze względu na nieprawidłowo rozwijającą się ciążę. Przy tradycyjnym in vitro, gdy zarodki ocenia się „na oko”, nie sposób odróżnić, które z nich mogą być wadliwe. To właśnie dlatego nawet w najlepszych światowych ośrodkach sukcesem kończy się zaledwie 30-40 procent procedur. Natomiast PGD pozwala dwukrotnie zwiększyć prawdopodobieństwo urodzenia dziecka i to niezależnie od wieku pacjentki. Na wczesnym etapie rozwoju zarodka, gdy składa się on zaledwie z ośmiu komórek, można bez szkody dla dalszego rozwoju zarodka pobrać jeden lub dwa blastomery i zbadać zawarty w nich materiał genetyczny. Dzięki temu do macicy wprowadza się tylko „wyselekcjonowane” embriony. Prawdopodobieństwo, że rozwinie się z nich prawidłowa ciąża wynosi ok. 75%. Zatem podczas transferu do jamy macicy zamiast podawania większej liczby zarodków istnieje możliwość podania jednego o sprawdzonym materiale genetycznym. Tym samym do minimum zostaje zmniejszone ryzyko wystąpienia ciąży mnogiej. Dodatkowo PGD pozwala na „wyselekcjonowanie” zarodków, w których nie występują geny, odpowiedzialne za niektóre choroby występujące u rodziców.